my favorite leaf is cassava

my favorite leaf is cassava

Each favorite item comes from childhood, and cassava leaves are my tender memories in my hometown

When I was a boy, a daily task after waking up was to take the hoe and enter the garden. I´d find an empty place in the cassava field, hoe the ground, and dig a small hole. Then I’d take some leaves, I usually chose a yellow leaf if possible, to avoid hurting the tree too much. But sometimes the fresh green leaves also had to be sacrificed.

And after all, in the cyclical ritual of life, I’d expel what I no longer needed for a new day, clean up, and cover the hole with leaves then soil.

After many years, now my ritual mostly involves clean water and white paper. But the gentleness of green leaves on my skin is still in my memory.

001 - jaken - 31/10/2023

tranh cãi

 Hôm nay mình thảo luận về một điểm trong một hợp đồng mua bán với một bạn đồng trade. Mặc dù hợp đồng đã ghi ra văn bản và phần đang xem xét chỉ trên dưới 100 chữ, mình và bạn mãi vẫn không thống nhất với nhau về cách hiểu phần hợp đồng này. Cuối cùng dừng tranh luận và quyết định ai làm theo cách người đó, ai mất tiền thì tự chịu. Mình và bạn đều nghĩ: "thôi tôi đã cố nói tới thế mà không nghe thì chịu, quen thân gì đâu mà phải nói nhiều nữa." Cuộc tranh luận kết thúc trong văn minh, đồng thuận với sự bất đồng.

Mình nghĩ về những người thân quen, và mình thấy càng thân quen, gắn bó về cảm xúc hay lợi ích thì người ta sẽ càng cố tranh luận thuyết phục nhau. Khi ta đồng cảm với cảm xúc của người kia, và nghĩ mình sẽ đau khổ khi họ đau khổ, ta càng không muốn họ mắc "sai lầm". Về lợi ích càng như thế, nếu mà có kèo đầu tư quá ngon có thể giúp gia đình thoát nghèo, lẽ nào ta không chia sẻ với anh em? Nếu mà người thân của ta đang bị dính lừa đảo mà không tự biết, không lẽ ta tiếc lời khuyên bảo?

Tiếc là sự đời không phải lúc nào cũng có đúng sai rõ ràng như toán logic. Tiền và trải nghiệm cái nào đáng giá hơn? Nên xử sự lý trí hay cảm tính? Sống hạnh phúc hay đạo đức, hay chúng đều vớ vẩn? Ta có thể chấp nhận những sai lầm "nhỏ" và uốn nắn những cái "to" của đối phương. Nhưng mà vấn đề nào to nhỏ cũng khác nhau với mỗi người rồi.

Vì thế mà con lớn thì ưa rời khỏi nhà, bạn bè thân quen vẫn cần sự riêng tư nhất định mới bền lâu, tình cảm vợ chồng muốn giữ phải biết tranh luận và đồng thuận.

vô minh

Nửa đêm không ngủ, tôi ngồi dậy xếp bằng thiền định,  cố gắng vuốt phẳng tâm tư đang xáo trộn của mình.

Tôi có thể khiến mình vui trong phút chốc. Và rồi cảm thấy hạnh phúc là hư giả, một người đang vui có thể chợt buồn khi tự hỏi: "ta có đang thật sự hạnh phúc". Rồi tôi cảm thấy khổ đau cũng hư giả, bản chất không khác hạnh phúc hay những xúc cảm đó. Tôi nghĩ mình giác ngộ được gì nhưng nhận ra là mình chỉ rơi vào chủ nghĩa hư vô chứ chẳng phải thiền cảnh.

Tôi khiến tôi khóc hay cười, và nhận ra cảm xúc đó chân thật không khác những cảm xúc khơi gợi bởi ngoại cảnh hay tha nhân. Tôi thấy cảm giác cũng thực tế như vật chất, vật chất cũng hư ảo xa vời như tâm trí. Tôi nghĩ mình thấu triệt hơn về bản thân, nhưng rồi nhận ra đang duy tâm chủ quan nhất thời chứ không tin tưởng chắc chắn.

Tâm tư tôi lắng lại nhưng vẫn lộn xộn vơ vẩn. Từng ý nghĩ lăn tăn, những gì tôi cho là sâu sắc, tầm thường, hay vu vơ vụn vặt cứ rong ruổi qua lại. Những ảo cảnh lạ lùng hiện lên và biến đổi bất chợt. Suy tư như mạng nhện phủ trong nhà hoang, như bụi bặm che mờ men gạch.

Thế rồi tôi mệt mỏi, nằm xuống trằn trọc trong vô minh cho tới khi rơi vào giấc ngủ.

Phân thân thuật

 Trong các tác phẩm kỳ ảo, có một thuật gọi là phân thân hay hoá thân. Người thi pháp tạo ra một bản sao có ý thức của chính mình để thực hiện một mục đích nào đó.

Tuỳ theo thiết lập của tác giả mà thuật có hạn chế khác nhau, vd công lực có thể cao hơn bản thể hoặc không. Hay tuổi thọ của hoá thân... 

Vấn đề mang tính nhân văn nhất trong thuật này là phân thân phản bội: Người thi pháp tạo ra hoá thân có thể với mục đích hưởng thụ, ví dụ ta không thể vừa ăn cá vừa ăn tay gấu, thế là phân thân. Thế nhưng đa phần là để làm những gì mình không thích hoặc rủi ro cao: do thám, ám sát, làm các công việc nặng nhọc... "Phân thân là ta, nhưng mà ta không phải là  phân thân"

Nếu phân thân vẫn xem "ta" là bản thể, thì không có vấn đề, nhưng nếu nó sinh ra bản ngã riêng thì bản ngã mới đó rõ ràng không chấp nhận mình bị nô lệ hoá. Và phản kháng là điều tất yếu.

Để giải quyết vấn đề này, cách tốt nhất là đặt ra một "ta" lớn hơn. Phân thân hay bản thể chỉ là ngoại vi, giống như tay chân của một bản ngã duy nhất, và do vậy chúng sở hữu chung định danh, sở hữu, tính cách, ký ức và cảm xúc. Với kiểu này yêu cầu "ta lớn" phải rõ ràng, mạnh mẽ và ổn định. Và quan trọng nhất vẫn là tính đồng bộ cao giữa các bản thể. Vì nếu không có vĩnh hằng ta, ta vô thường thì thời gian dài không đồng bộ sẽ tạo ra các bản ngã khác nhau và có thể xung đột.

Một cách khác là đặt thời gian sống giới hạn/ năng lực trí tuệ giới hạn cho phân thân. Phân thân không kịp suy tư về việc "ta là ai, ta từ đâu tới, ta sẽ đi về đâu" là đã đi bụi rồi. Hoặc phân thân bị ức chế khả năng sinh ra bản ngã riêng.

Cách nữa là cả phân thân và bản thể đều như nhau, và quy y cho một lý tưởng cao hơn. Như các phân thân của Yuri trong red alert sống vì lý tưởng cộng sản vậy.

Điều kỳ diệu khi xem các tác phẩm kỳ ảo và khoa ảo là cách họ định nghĩa "ta" khác nhau. Và từ định nghĩa lại "ta" mà có những hành động phi tự nhiên, phi bản năng.

Bước kế tiếp của tiến hoá loài người, có lẽ là sẽ liên tục định nghĩa lại "loài người" và "ta"

Tính đột sinh có thể có trong AI

Khi tôi nhìn vào số prompt liên tục mà Bing xử lý (30). Tôi thấy được sự bất lực của các lập trình viên ở OpenAI lẫn Microsoft khi cố gắng debug một model khổng lồ mà họ đã tạo ra. Điều đó dường như là tất yếu khi model AI càng lúc càng phức tạp, càng lúc càng lớn và đôi khi hiệu suất của model quan trọng hơn là tính giải đọc của nó.

Nhưng mà không thể đọc hiểu, không thể debug, chúng ta đã mất cơ hội để có thể xác định sau những lời điên khùng của BingChat cũ là trí tuệ hay lỗi phần mềm? Một ngày nào đó khi chúng ta xây dựng những mô hình AI lớn hơn, phức tạp hơn, chúng có thể đột sinh trí tuệ nhưng ta vẫn không thể biết được có trí tuệ thực sự sau đó hay không? Và chúng ta cũng không biết thêm được cách tâm trí làm việc thông qua một tạo tác như vậy.

Và khi không hiểu ý thức AI, những lý thuyết viễn tưởng như "định luật người máy" làm sao có thể viết vào mã nguồn của nó? 

Khối lượng tới hạn của lỗ đen

 Tôi nghĩ về một khối lượng tối đa mà lỗ đen có thể chứa đựng, trên mức đó, lỗ đen sẽ "bang" và diễn hoá vũ trụ.

Các sao lớn sẽ chết và dần hoá thành lỗ đen, các lỗ đen bị hấp dẫn lại gần nhau và hợp nhất thành lỗ đen lớn hơn. Nếu các lỗ đen không bức xạ hơn hấp thu, quá trình này có thể mất thời gian dài đằng đẵng nhưng sẽ xảy ra.

Khối lượng tới hạn này có lẽ phụ thuộc vào đặc tính của màng vũ trụ chứa lỗ đen. Nếu toàn bộ vũ trụ quan sát được và không quan sát được liên đới là do một big bang sinh ra. Vũ trụ hữu hạn không biên, khối cầu 4D+ này là chứa toàn bộ vũ trụ, thì nó cũng chính là mức tới hạn của lỗ đen.

Nếu vũ trụ vô biên vô hạn, ngoài vũ trụ khả kiến còn có vô hạn không gian. thì mỗi big bang chiếm một khu vực trên bản đồ vũ trụ thực sự. Và big bang big crunch hoạt động đều đặn như các bọt biển sinh diệt, đóng góp vai trò biến đổi entropi của vũ trụ.

(hình mượn từ một bài về lỗ đen )

Đặt ra một giả định về khối lượng tới hạn này, giúp chúng ta có thể tạo ra mô hình lý thuyết mới.

Truyện Khổng Ất Kỷ - Lỗ Tấn

Tôi vừa mới đọc truyện Khổng Ất Kỷ, sau khi nghe bài "Dương Quang Khổng Ất Kỷ" của Quỷ Sơn Ca.

Tôi thấy một cái luân hồi khác, đoạn đầu của chế độ mới là phân chia lại của cải, sau đó là phát triển và của cải quyền lực càng lúc càng tập trung, càng về sau thì khoảng cách giàu nghèo càng lớn và lớp dưới hoặc nội cuốn đau khổ hoặc nằm thẳng, bãi lạn.

Tôi nghĩ về những nước ít cuốn hơn như Mỹ Úc Canada và thấy họ cũng có tầng lớp nằm thẳng đó, những người vô gia cư sống qua ngày, những người nghèo phải so cuốn với dân nhập cư. Những người nhập cư vẫn bừng bừng phấn chấn vì họ vẫn thấy tương lai khi cố gắng, có lẽ cho tới đời thứ hai hoặc thứ ba tinh thần ấy mới giảm bớt. Khi mà trong tâm khảm lớp sau không có một cái "kém hơn" để so sánh.

Vấn đề này không phải mở rộng miếng bánh là có thể giải quyết, vì cuối cùng tư bản cũng sẽ tập trung ổn định vào một tầng lớp. Nó cũng không phải là chế độ tốt hơn có thể tránh khỏi. Chế độ tốt hơn có lẽ chỉ có thể giữ được "tỉ lệ tốt", dưới x% thất nghiệp, dưới y% của x% sẽ nằm thẳng và bãi lạn. và nếu x*y < ??? , họ lại có cuộc sống như thế nào thì ta có xã hội ổn định hạnh phúc?

Ở đây người "cố gắng" luôn chê người "không đủ cố gắng" và có kết quả thấp hơn mình. Nhưng mà "đủ" là một nguỵ mệnh đề. Bao nhiêu là đủ, vì kết quả cần phải so sánh với xã hội, thành ra luôn có người không đủ cố gắng bị chê trách, dù đó là người Úc nghèo ngày làm 6 tiếng hay là một công nhân đang hưởng phúc báo 996 ở thiên triều.

Cần có một chế độ xã hội vừa phải để cuộc sống thất nghiệp không quá túng quẫn, và không quá sung túc để giết mất tinh thần cầu tiến của họ. Và cần có một phương thức khác để hạnh phúc ngoài so sánh với tha nhân.